ele

Τα πάντα μετατρέπονται στο αντίθετό τους part 2

Ανθολογώντας την 3η πραγματεία της Γενεαλογίας της ηθικής του Νίτσε (“Τί σημαίνουν τα ασκητικά ιδανικά?”),εκδόσεις Γκοβόστη, μετάφραση Άρης Δικταίος. (“αγνεία” = αγνότητα)

1

“ΤΙ σημαίνουν τα ασκητικά ιδανικά?-Σε καλλιτέχνες, τίποτα ή πολλά και διάφορα’ σε φιλοσόφους ή λογίους κάτι σαν όσφρηση και ένστικτο για ευνοϊκότερους όρους υψηλότερης πνευματικότητας’ σε γυναίκες, στην καλύτερη περίπτωση, ένα ερωτικό θέλγητρο π ο υ   α υ ξ α ν ε ι τη γοητεία τους, λίγη morbidezza(=θανατερή χροιά) σε μιαν ωραία σάρκα, την αγγελικότητα ενός όμορφου παχουλού ζώου’ σε φυσιολογικά αποτυχημένους και δύσθυμους ( στην π λ ε ι ο ν ό τ η τ α των θνητών) μια δοκιμή να φανούν “πάρα πολύ καλοί” για τούτο τον κόσμο, μια ιερή μορφή της ακολασίας, το κυριότερο μέσον τους στον αγώνα κατά του αργού πόνου και της πλήξης’ σε παπάδες, την καθαυτό παπαδίστικη πίστη τους, το καλύτερο εργαλείο τους για δύναμη και, ακόμα, την “ύψιστη” άδεια ν’ αποκτήσουν δύναμη’ σε αγίους, τέλος, μιαν πρόφαση για χειμερία νάρκη, την novissima gloriae cupido(=τον ύστατο της δόξας έρωτα) τους, τον ησυχασμό τους μέσα στο τίποτα (τον “Θεό”), τη μορφή της τρέλας τους. Το ό τ ι, όμως, γενικά, το ασκητικό ιδανικό σημαίνει τόσα πολλά για τον άνθρωπο, αυτό φανερώνει το βασικό γνώρισμα της ανθρώπινης θέλησης, την horror vacui(=τρομος του κενού) της : χρειάζεται έναν σκοπό - και προτιμά να θέλει το Τίποτα απ΄το να μη θέλει τίποτα.- Με καταλαβαίνει κανείς, άραγε?. Με κατάλαβε?.. “Καθόλου, μα καθόλου, Κύριε μου!”- Ας αρχίσουμε, λοιπόν, από την αρχή.

2

ΤΙ σημαίνουν τα ασκητικά ιδανικά?- Ή, για να πάρω μιαν ιδιαίτερη περίπτωση, για την οποίαν αρκετά συχνά ζήτησαν τη γνώμη μου, τί σημαίνει, λόγου χάρη, όταν ένας καλλιτέχνης όπως ο Ριχάρδος Βάγκνερ στα γεροντάματά του, εγκωμιάζει την αγνότητα? Αυτό το έκανε πάντα, υπο μιαν ορισμένη έννοια’ μα μόνο στα εντελώς τελευταία του υπο ασκητική έννοια. Τι σημαίνει αυτή η ριζική μεταβολή, η αλλαγή εννοίας?-γιατί κάτι τέτοιο συνέβη, ο Βάγκνερ μεταβλήθηκε έτσι, κατευθείαν στο αντίθετό του. Τί σημαίνει όταν ένας καλλιτέχνης μετάβάλλεται στο αντίθετό του?…Εδώ μας έρχεται αμέσως στο νου, αν υποτεθεί πως θέλουμε να σταθούμε λίγο σ’ αυτό το ζήτημα, η αναμνηση της καλύτερης, δυνατότερης, πιο χαρούμε΄νης, πιο θ α ρ ρ αλ έ α ς εποχής, απ’ όσες ίσως ΄δόθηκαν στη ζωή του Βάγκνερ : αυτό έγινε τότε [………]. Μ’ ακόμη και στην περίπτωση που υπάρχει πραγματικά εκείνη η αντίθεση μεταξύ αγνότητας και αισθησιασμού, δεν είναι δα κι ανάγκη να είναι μια τραγική αντίθεση. Αυτό τουλάχιστον θα έπρεπε να ισχύει για όλους τους υγιείς και μυαλωμένους θνητούς, που κάθε άλλο παρά λογαριάζουν σβασάνιστα ανάμεσα στις αντίθετες αρχές της ύπαρξης την ασταθή ισορροπία τους μεταξύ “κτήνους και αγγέλου”- οι πιο λεπτοι και πιο φωτισμένοι, όπως ο Γκαίτε, όπως ο Χαφίζ, είδαν, μάλιστα α’ αυτό, ένα π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο θέλγητρο της ζωής. Τέτοιες ”αντιφάσεις ακριβώς μας ξεπλανούν προς τη ζωή… Καταλαβαίνει κανείς, εξάλλου, και πάρα πολύ καλά, μάλιστα, πως όταν καμια φορά τα αποτυχημένα γουρούνια καταφέρνουν να λατρέψουν την αγνότητα- κι υπάρχουνε τέτοια γουρούνια!- δε βλέπουν και δε λατρεύουν σ’ αυτήν παρα μόνο το αντίκρισμά τους, το αντίθετό τους, το αντίθετο των αποτυχημένων γουρουνιών- ώ! με τί τραγικά γρυλίσματα και ζήλο! μπορεί να το φανταστεί κανείς - εκείνο το οδυνηρό και περιττό αντίθετο, που ο Ριχάρδος Βάγκνερ αναμφισβήτητα θέλησε ακόμη και στο τέλος της ζωής του να βάλει σε μουσική και να το παρουσιάσει επι σκηνής. Μ α  π ρ ος  τ ί,  λ ο ι π ό ν ? όπως, και πολύ σωστά, μπορεί να ρωτήσει κανείς. Γιατί τί δουλειά είχε αυτός, τί δουλειά έχουμε μεις με τα γουρούνια?-